W dniu 23 października 2026 r., o godz. 12.00, w gmachu Zbiorów Sztuki przy ul. Zamczej 10/12 we Włocławku zostanie otwarta wystawa „Przemijanie” — opowieść o śmierci, pogrzebie i żałobie w Polsce od baroku do lat 30. XX w.
Ekspozycja ukazuje kres życia ludzkiego w kulturze chrześcijańskiej, która kształtowała przez wieki nasze rodzime zwyczaje. Przybliża tradycje żałobne trzech stanów: szlachty, mieszczaństwa i chłopstwa. Wystawa prowadzi widza przez kolejne etapy obcowania ze śmiercią, od symbolicznych przedstawień przypominających o nieuchronności kresu życia, poprzez świadome przygotowanie do odejścia i moment śmierci, aż po obrzędy pogrzebowe i przeżywanie żałoby. Ukazuje, jak chrześcijanin, pamiętając o napomnieniu „Memento mori”, zawczasu przygotowywał się do odejścia z tego świata, modlił się, kontemplował wizerunki Chrystusa i świętych, starał się o odpusty skracające czas przebywania duszy w czyśćcu. Zwyczaje funeralne poszczególnych stanów wyglądały stosownie do miejsca zajmowanego w hierarchii społecznej. Rody magnackie i zamożne rodziny szlacheckie dbały o efektowną oprawę uroczystości, którą nazywano pompa funebris.
Miejskie ceremonie żałobne miały własną specyfikę, za pogrzeby rzemieślników odpowiadały cechy śmiertelne i bractwa pogrzebowe. Pogrzeby chłopskie odzwierciedlały pozycję społeczną i materialną, a w skromnych obrzędach plebejskich zachowały się elementy przedchrześcijańskich wierzeń. Ostatnia część wystawy prezentuje upamiętnienie zmarłych oraz miejsca, przedmioty i obyczaje związane z przeżywaniem żałoby. Najbogatsi i zasłużeni „wiecznie odpoczywali” w rodowych kaplicach, kościelnych kryptach czy rodzinnych grobowcach, a pamięć o przodkach kultywowano poprzez treny, portrety i epitafia. Ekspozycja przybliża specyficzne, polskie podejście do końca życia ziemskiego, subtelniejsze niż w zachodnich i południowych częściach Europy, które nie epatuje strachem i makabrą, ale traktuje śmierć jako nieodłączną część istnienia. Wystawa skłania do refleksji nad przemijaniem i nad tym, jak przez wieki żegnano bliskich, z szacunkiem, nadzieją i wiarą w życie wieczne.
Źródło: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku
