"Fajansiak Wojownik", czyli o polityce historycznej na włocławskich Bulwarach

Urząd Miasta Włocławek ogłosił przetarg na wykonanie i dostawę figurek „Fajansiaków”. Jest to wynik jednej ze zwycięskich inicjatyw w ramach zeszłorocznego Budżetu Obywatelskiego, w ramach której w miejskiej przestrzeni mają zadomowić się metalowe figurki ozdobione wzorami fajansowymi. Łącznie ma zostać zamówionych 5 figurek mierzących ok. 80 cm wysokości o łącznej wartości 425 tysięcy złotych (wartość pojedynczej figurki to 85 tys. zł).¹ Dla każdej z figurek wybrano lokalizację oraz personę dopasowaną do miejsca.

„Fajansiak Wojownik”

Jedna z figurek ma pojawić się na włocławskich bulwarach. Jak czytamy w komunikacie Urzędu Miasta Włocławek:

Jeden z Fajansiaków, przedstawiający Wojownika, stanie na bulwarach. Stylizowana postać, inspirowana fajansowym naczyniem i uzbrojona we wczesnośredniowieczny miecz, ma symbolicznie łączyć historię Włocławka z jego współczesną tożsamością.²

Motyw wczesnośredniowieczny w zasadzie trafnie nawiązuje do początków miasta Włocławek nad Wisłą i jego pierwotnej lokalizacji po tej stronie Wisły w pobliżu ujścia Zgłowiączki do Wisły, gdzie pierwotnie znajdował się włocławski gród, a później zamek biskupi.³⁴ Utożsamienie bulwarowego „fajansiaka” z wojownikiem może również nasuwać skojarzenie ze znanym fragmentem „Kroniki Polskiej” Galla Anonima o liczebności wojska „warownego Władysława”.⁵ Jednak motyw wojownika znajdującego się na włocławskich bulwarach implikuje dodatkowe nawiązanie historyczne…

Wizualizacja "Fajansiaka Wojownika" na bulwarach, UM Włocławek na Facebooku — Wizualizacja „Fajansiaka Wojownika” na bulwarach, UM Włocławek na Facebooku⁶

Wojownicy z Bulwar

Tym razem jednak należy cofnąć się w czasie nie wcześniej, niż o ok. 100 lat. Na początku XX wieku bulwary stały się areną wielu walk. W listopadzie 1918 roku doszło na nich do starcia okupacyjnych wojsk niemieckich z oddziałem Legionów Polskich, który zmusił niemieckich żołnierzy do wycofania się z miasta. W sierpniu 1920 roku stoczono bitwę z najeźdźcą bolszewickim okupującym prawy brzeg Wisły. Na ulicy Bulwarowej wybudowano okopy, przy budowie których pomagało wielu ochotników, w tym harcerstwo. Z tych okopów oddawano ogień w kierunku wojsk bolszewickich. Przy okopach oprócz żołnierzy pracowali także księża oraz pielęgniarki. Natomiast Bolszewicy przy użyciu artylerii dokonywali ostrzału miasta. Podczas tej bitwy zginęło 40 obrońców Włocławka, lecz ostatecznie udało się odeprzeć wojska bolszewickie. Ślady w postaci dziur po kulach w żelaznej barierce na bulwarach pozostały do dziś.

Powyższy fragment pochodzi z artykułu „Jak powstały włocławskie bulwary”:

Jak powstały włocławskie bulwary

Nie będzie więc zaskoczeniem, jeżeli figurka będzie wzbudzała skojarzenia z obroną Włocławka roku 1920 osobom zaznajomionym z włocławską historią. Sprawa również nie jest na tyle oczywista, jeżeli zwrócimy uwagę na to, jak aktualnie wygląda upamiętnienie tego wydarzenia w obrębie Bulwar.

Upamiętnienie obrony miasta 1920

Jedynym upamiętnieniem tego wydarzenia na Bulwarach jest znajdujący się pod kościołem św. Jana pomnik „Obrońcom Wisły 1920 mieszkańcy Włocławka, 2020”. Pomnik ten jednak jest wyjątkowo dobrze zakamuflowany wśród zieleni otaczającej mury kościelne. Brak jednak lepszego zaakcentowania obecnych na włocławskich bulwarach śladów po tej obronie, które zachowały się po ponad 100 latach. Zachowane są ślady po ostrzale miasta na żelaznej barierce, oddzielającej bulwary od ulicy. Oprócz tego możemy obserwować wbite w ścianę kościoła św. Jana trzy odłamki pocisków artylerii bolszewickiej.

Sekrety Włocławka S1 Odc. 2

Fakt ten nie jest jakkolwiek akcentowany w przestrzeni publicznej w obrębie włocławskich bulwar, co jest dużą stratą w kontekście atrakcyjności turystycznej miasta i budowania tożsamości historycznej miasta. Jedną z propozycji na rozwiązanie tego problemu może być montaż tablic informacyjnych obok kościoła św. Jana oraz żelaznej barierki w miejscu śladów po kulach. Byłaby to kontynuacja obserwowanego w przeciągu ostatnich dwóch lat wzmożonego trendu urozmaicania przestrzeni miejskiej tego typu akcentami. W ten sposób można zadbać nie tylko o godną reprezentację tej części historii Włocławka nad Wisłą. Przede wszystkim możemy dzięki temu pozwolić nowemu „fajansowemu wojownikowi” godnie reprezentować dedykowany mu znacznie starszy rozdział nadwiślańskiej historii Włocławka…