Prawie 4 lata temu, w artykule z lipca 2022 roku, poruszyłem temat najstarszych zachowanych nagrań filmowych z naszego regionu, tworząc swego rodzaju zestawienie. Najstarszym wówczas znalezionym przeze mnie nagraniem było pewne nagranie z 1920 roku, przedstawiające rejs z Włocławka do Płocka. Od czasu powstania tego artykułu udało mi się uzyskać więcej informacji na temat tego nagrania. W dzisiejszym artykule przyjrzymy się raz jeszcze prawdopodobnie najstarszemu filmowi pochodzącemu z Włocławka!
Geneza powstania
Nagranie, któremu dzisiaj będziemy się przyglądać, stanowi część edukacyjnej serii geograficznej „Geographie. Europe” (geografia Europy). Za realizację serii filmowej odpowiedzialne było francuskie studio Gaumont. Oryginalny materiał zatytułowano „Sur la Vistule : de Wloclawek à Varsovie” (Nad Wisłą: z Włocławka do Warszawy). Materiał został zrealizowany w 1920 roku. Co ciekawe, wówczas rozgrywała się wojna polsko-bolszewicka. Sam materiał obecnie można odnaleźć w archiwum Gaumonta w serwisie „GP archives” (gparchives.com). Uzyskanie darmowego dostępu do tego materiału wymaga założenia konta w serwisie.
Kopia na YouTube a materiał oryginalny
Na YouTubie na kanale „PATHE1939” istnieje opublikowana kopia tego materiału. Co ciekawe jednak ta wersja posiada fragment, którego próżno szukać w materiale zamieszczonym w archiwum Gaumonta. Mowa tutaj o jednej z pierwszych scen, przedstawiających panoramę ówczesnego Włocławka z charakterystycznymi wieżami Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. To jedyne ujęcie w całym materiale na faktyczny Włocławek. Jest to zaledwie kilka klatek, jednak brak tego fragmentu w materiale z oficjalnego archiwum internetowego Gaumonta wzbudza ciekawość i nasuwa pytania. Kolejne sceny w kopii znajdującej się na platformie YouTube już występują w materiale udostępnionym w archiwum internetowym Gaumonta.
Tajemniczy krzyż
W dalszej kolejności w materiale możemy obserwować prawy brzeg Wisły, w tym tereny dziś włączone do granic administracyjnych miasta. Na pierwszy rzut oka rozpoznanie tych miejsc może być dosyć trudne z uwagi na to, jak bardzo się one zmieniły, głównie w związku ze zmianą poziomu wody czy osuwaniem się skarp, co spowodowane było budową stopnia wodnego. Jednym z takich miejsc jest widoczny w filmie krzyż na skarpie. Na temat tego krzyża oraz historii, która się z nim wiąże, opowiadałem już w jednym z poprzednich artykułów, jednak pozwolę sobie przytoczyć ten fragment.
13 sierpnia 1906 roku w Zarzeczewie sześciowiosłowa łódź Kmicic znalazła się na kursie kolizyjnym ze statkiem pasażersko-towarowym Kurjer. Wedle relacji kapitan statku miał podpłynąć zbyt blisko, a wytworzona przez statek fala przechyliła łódź. Przywiązani za nogi wioślarze nie mieli szans na wydostanie się spod wody. Przeżyło tylko dwóch spośród siedmiu pasażerów. Wśród ofiar wypadku znalazł się m.in. renomowany fotograf Karol Szałwiński. Jako upamiętnienie tej tragedii przygotowano pomnik – żelazny krzyż – i umieszczono go na jednej ze skarp na wysokości miejsca zdarzenia. Krzyż przetrwał nienaruszony następne dziesięciolecia. Pomnika z tego miejsca nie mogli usunąć nawet okupanci nazistowscy podczas II wojny światowej. Zrobiła to za nich natomiast Wisła. Po wybudowaniu zapory na Wiśle jej wody spiętrzały się i powodowały osuwanie się skarpy. Wraz z upływem czasu ściana runęła, a wraz z nią krzyż, który najprawdopodobniej do dziś spoczywa pośród mułu na dnie Wisły.
Obraz dawnego Zarzeczewa
Oglądając materiał dalej, zanim przeniesiemy się dalej wzdłuż wiślanych wód do Dobrzynia nad Wisłą, mamy jeszcze okazję zobaczyć, jak wyglądało życie w Zarzeczewie ponad 100 lat temu. Widzimy więc nieistniejące już zabudowania praktycznie nad samym brzegiem Wisły wraz z pobliskimi zwierzętami, pasącymi się na łące. Możemy jednak stwierdzić, że jest to właśnie Zarzeczewo po jednym, dość istotnym detalu.
Zza większego wzgórza, u podnóża którego znajdują się wspomniane zabudowania, powoli wyłania nam się pewien dwór. Jest to dwór w Zarzeczewie Starym z 1908 r, a więc w momencie nagrywania materiału miał już skończone 12 lat.3
Co ciekawe, widoczny na filmie obszar dziś jest znacznie mniej zalesiony, niż dzisiaj. Nie widać także innego dworu, we włocławskiej części Zarzeczewa, wybudowanego również w podobnym okresie.4
O ile dysponujemy niezliczoną ilością zdjęć z Włocławka sprzed ponad 100 lat, dających nam niesamowity wgląd w przeszłość, tak oglądanie najprawdopodobniej jedynego filmu przedstawiającego nasz region ponad 100 lat temu jest jeszcze ciekawszym przeniesieniem się w czasie. I chociaż włocławianie tamtych lat fotografowali wiele zakamarków naszego regionu, tak to niezwykle ciekawe, iż prawdopodobnie pierwsze nagranie z Włocławka, to dzieło… Francuskie!
Przypisy:
- https://www.youtube.com/watch?v=boAlz3aDAKE [dostęp: 15.03.2026] ↩︎
- https://gparchives.com/index.php?urlaction=doc&id_doc=152471&rang=1&id_panier=206290 [dostęp: 15.03.2026] ↩︎
- https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1458/ [dostęp: 15.03.2026] ↩︎
- https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/1457/Wloclawek__Zarzeczewo_/ [dostęp: 15.03.2026] ↩︎
